Source: Theguardian.com

Thaum lub coronavirus pandemic tsoo nyob rau hauv 2020, Roxana Borda Mamani tau mus kawm rau nws cov chaw deb, thiab rov qab rau nws lub zos deb hauv Peruvian Amazon.
Thaum lub sijhawm, cov zej zog hauv kab hauv Alto Mishagua tsis muaj kev sib txuas hauv Is Taws Nem lossis tsis muaj zog siv zog. "Kuv yuav mus kawm li cas?" Borda nug. "Nrog lub zog los ntawm lub hnub," teb nws tus phooj ywg, ib tus tswv cuab ntawm Latin American kev soj ntsuam rau lub zog Geopolitics ntawm Brazil- Kev koom ua ke Latin America (Unila).
Borda tau pib tshawb fawb cov cheebtsam ntawm ib qho tawm - Grid lub hnub ci zog, lub roj teeb, ib qho roj teeb thiab tus tswj kev tswj hwm.
Tsib xyoos tom qab ntawd, nws lub zej zog muaj lub hnub ci hluav taws xob muaj hwj chim rau lub sijhawm 24-teev ntawm cov xov tooj hauv internet txuas ntxiv uas tau teeb tsa ua tsaug rau lub zog tshiab.
Ib theem ob, vim yog siv rau xyoo no, muab cov vaj tse nyob pv, muab cov neeg hauv zej zog 50 tsev neeg uas muaj lub tshuab hluav taws xob tsis sib haum xeeb thiab muaj kuab paug.
Cov teg num pib tau tsim los ntawm Borda thiab tsib lwm tus tub ntxhais kawm ntawm lub zog pom, nrog rau lub zej zog kev txhawb nqa {} Kev siab ncaj ncees teeb lub ntiaj teb, thiab cov nyiaj pab.
"Peb lub tswv yim yog kev ywj pheej [thiab] txhawb nqa tus kheej thiab tus kheej - tswj cov tshuab sib txuas lus thiab kev sib txuas lus," hais borda.
Qhov project yog hu ua Aylluq Q'anchaynin, uas txhais tau tias "lub zog ntawm lub zej zog" hauv nws haiv neeg Quechua.
Ntau tshaj 16 lab tus tib neeg tsis muaj hluav taws xob hauv Latin America thiab Caribbean - Txawm tias feem ntau nyob hauv Fossil- roj teeb cov haujlwm, raws li nyob rau hauv thaj chaw ntawm Amazon.
Zej Zog {{0 {}}} tsav lub zog kom huv, qee zaum yuav hu ua "lub zog ua haujlwm"
Ilan Zugman, Cheeb Tsam Cheeb Tsam rau Latin America thiab Caribbean ntawm lub koom haum thiab kev lag luam ib txwm muaj dua li cov roj av ib puag ncig lossis kev lag luam loj dua. "
Alejandra bernal, ntxuav lub zog hloov chaw haujlwm rau Latin America ntawm cov zej zog hluav taws xob ua tsaug rau cov hluav taws xob ua tsaug zoo rau kev sib cais.
Xyoo tas los, 65% ntawm Latin America thiab Caribbean lub xov hluav taws xob tau siv zog los ntawm 171% thiab 15% feem ntau, raws li lub zog xav li cas.
Txawm hais tias Solar -} generated faib lub zog ("feem ntau ntawm cov phiaj xwm loj dua los ntawm cov cua txuas ntxiv thiab cov hnub ci", hais tias Zugman.

"Huv kom muaj zog muaj zog tau nce, tab sis peb khiav txoj kev pheej hmoo ntawm cov qauv kev lag luam tsis zoo, cuam tshuam rau cov zej zog tsis zoo, cuam tshuam rau lawv," nws ntxiv.
Los ntawm cov chiloé koog pov txwv nyob rau yav qab teb Chile mus txog La Guomira ntawm Colombia Northern, loj} Cov haujlwm hauv nroog thaum ua rau muaj kev phom sij hauv zos thaum ua rau ib puag ncig hauv nroog thaum ib puag ncig.
Zairy Velásquez, ib tug thawj coj ntawm La Guajira, uas colombia cov kev siv zog,

"Nws siv los tsis yog -}} txuas ntxiv dua thiab tam sim no nws yuav txaus nyiam rau kev tshawb fawb loj thiab siv," hais tias Velásquez.
Nws lub zej zog - uas muaj kev phom sij raug cuam tshuam los ntawm cov kab sib kis - tau nruab nrog lub hnub ci ci, tab sis lawv tau ua haujlwm los ntawm lub tuam txhab ntiag tug. Txoj kev uas tsis muaj tus kheej ntawm lub zog hauv lub zog hluav taws xob txog cov phiaj xwm kev ua haujlwm, nws hais tias.
Raws li IEA lub Bernal, kev hloov pauv hluav taws xob tsis tuaj yeem txwv rau kev hloov pauv thev naus laus zis. Zej Zog -} Raws li cov kev daws teeb meem ", nws hais tias yuav tsum muaj kev daws teeb meem rau tsoomfwv"
Zugman hais tias tsoomfwv thiab nyiaj txiag yuav tsum nqis los txhim kho cov haujlwm no 'kev pom thiab muaj peev xwm rau kev nthuav tawm.
Colombia muaj cov cheeb tsam tshaj plaws ua haujlwm txhawb nqa cov zej zog uas tsis muaj peev xwm tsim cov neeg ua haujlwm 2023
Hauv Chocomó, Colombia lub chaw haujlwm txom nyem tshaj plaws hauv ntug dej hiav txwv "Nws tau hloov kho lub zej zog, tshwj xeeb yog Pawg Kev Kawm," hais Ludys Mena, 52, tus thawj coj hauv tsev kawm qib siab.
Mena, leej twg loj hlob siv kuab paug ua yeeb yaj kiab, tam sim no xav tau lub hnub ci ntsa iab no tuaj yeem nthuav tawm dhau lub tsev kawm ntawv rau tag nrho cov zej zog, qhia txog qhov kev pab cuam. Kev siv kuj tau muaj teeb meem - raws li lub Kaum Ob Hlis, tsawg dua 150 lub zog tau nce thiab khiav tawm 18,000 daim ntawv thov.
Ib lub phiaj los nqis tes coj los ntawm 350.org nyob rau hauv lub Plaub Hlis xyoo no tau coj mus ua ke ze li 300 cov thawj coj ntawm cov thawj coj ntawm cov neeg hauv zej zog los qhia cov kev paub hauv kev sib tw.
Lub NGO thawb rau qhov kev hloov pauv hluav taws xob tsuas yog nyob rau ntawm cov txheej txheem ntawm Cop30, cov kev sib cav sib ceg hosted los ntawm Brazil hauv lub Kaum Hli Amazon thaum Lub Kaum Ib Hlis.
Cov ntawv qhia muab tus lej tswj hwm tus thawj tswj hwm, tus qub tub rog huab cua André ARANA Corrêa, ib tsab ntawv hu mus rau kev siv lub hom phiaj muaj peev xwm ua rau cov thawj coj hauv ntiaj teb txuas ntxiv thiab cov zej zog ib txwm muaj, uas yog nyob rau hauv Frontlines ntawm Huab Cua Crisis.
"Peb xav tau [ib qho xwb, zej zog {{{{- tsav hluav taws xob kev hloov pauv] los koom nrog kev sib tham lossis lub rooj sib tham ntawm xeev.
Bernal hais tias: "Cop30 tuaj yeem yog ib qho xwm txheej zoo dua los tham txog cov zej zog ntau dua hauv kev npaj lub zog."
Nws yog, nws ntxiv, hais txog "yuav ua li cas muab ntau lub zog rau cov neeg rau lawv txiav txim siab txog lawv haus thiab siv hluav taws xob, thiab qhov chaw uas lawv xav tau".
Nyob rau hauv Ecuadorian Amazon, cov neeg Afigenous Achuar neeg tau txiav txim siab lawv xav lub zog hnub ci tom qab kev sab laj nrog cov txwj laus thiab Guayusa tshuaj ntsuab. Lawv tau tsim tawm hnub ci - based nkoj uas tau ua haujlwm thiab tswj hwm kev ua haujlwm hauv zos ua tsaug rau hnub ci hauv 10 zej zog.
Qhov no tau pab txhawb Achuar zej zog 'tiv taus roj drilling ntawm lawv thaj av, hais tias Nantu Canelos, Tus Thawj Coj ntawm Kara Solar Foundation. "Peb tabtom tsim lub neej yav tom ntej ntawm peb tus kheej cov lus."









